مسلم‌بن عقيل(ع)

مسلم‌بن عقيل(ع)

مسلم‌بن عقيل(ع)

تاریخ عملیات: ۰۹ مهر ۱۳۶۱
تعداد مشاهده: ۱۰۵۱
نام عمليات: مسلم‌بن عقيل(ع)
زمان عملیات: 1361/7/9
مدت عملیات: 7 روز
مكان عملیات: سومار در جبهه مياني جنگ
وسعت منطقه آزادشده: 130 كيلومترمربع
رمز عمليات: يا اباالفضل‌العباس(ع)
تلفات دشمن: 4275 نفركشته، زخمي و اسير
ارگان‌های عمل‌كننده: سپاه پاسداران انقلاب اسلامي و ارتش جمهوری اسلامي ايران
اهداف عمليات: تصرف همه بلندی‌های مشرف به شهر مندلي عراق و تأمين مرز جبهه مياني و آزادسازی بخشي از خاك ايران به همراه پس زدن دشمن از غرب شهر سومار.

عملیات مسلم‌بن عقیل با رمز یا ابوالفضل‌العباس (ع) در محور سومار به صورت نیمه‌گسترده به فرماندهی مشترک انجام شد.
اين عمليات با همكاری سپاه و ارتش و با رمز يا اباالفضل‌العباس در تاريخ 9 مهرماه 1361 به اجرا در آمد. در مرحله نخست، نيروهای ايراني به‌خوبي پيش رفتند و در مرحله بعدی از سرعت پيشروی‌شان كاسته شد و علي‌رغم پا تك‌های سنگين دشمن، سرانجام مواضع فتح شده تثبيت گرديد.
در اين عمليات كه مدت هفت روز و در 2 مرحله انجام شد، 150 كيلومترمربع از خاك ايران آزاد و حدود 30 كيلومترمربع از خاك عراق تصرف شد. نيروهای خودی ضمن تأمين دشت سومار، روی ارتفاعات كيسكه، كهنه ريگ مستقر و بر تنگه‌های مرزی مسلط شدند.
عملیات در ساعت 00:47 بامداد 1361/7/9 طی عملیاتی که با فریاد"یا اباالفضل‌العباس" آغاز شد دشمن چندین کیلومتر از نوار بین‌المللی به عقب رانده شد و نیروهای رزمنده با روحیه بالا به دشمن هجوم بردند و با وجود تپه‌های بلند در این ارتفاعات دقایقی بعد از صدور حمله نیروهای عمل‌کننده با عبور از میادین مین و سیم خاردارهای زیاد یک به یک به اهداف‌شان رسیدند به‌‌طوری‌که بعد از گذشت 15 دقیقه از شروع عملیات ارتفاعات"کیسکه" تا "کله شوان" فتح می‌شود و به ترتیب ارتفاعات از "قلعه مین" تا سمت راست "تنگه جوق" از ارتفاعات مثلثی تصرف می‌شود.
هم‌اکنون اکثر نیروهای عراقی در جلگه مستقر شده‌اند که نیروهای ایران مسلط بر منطقه می‌باشند. یادآور می‌شوم که با وجود آن‌که دشمن از جریان حمله باخبر بود و به‌علت آماده باش‌های پی‌در‌پی و خستگی شدید هنگام عملیات اکثر نیروهای دشمن در خواب بودند و تلفات سنگینی را متحمل شدند.
در سمت راست ارتفاعی به‌نام"سلمان کشته" نیروهای خودی بدون درگیری به مواضع خود رسیدند و آن‌چنان دشمن را غافلگیر کردند که توپخانه دشمن تا چند ساعت از کار افتاده بود. با روشن شدن هوا دشمن اقدام به پاتک‌های متوالی در طول جبهه نمود که توسط رزمندگان ایران دفع شد.
شرح کامل عمليات«مسلم‌بن عقيل» تکرار غزوه«بدر» رسول‌ خدا:
بيست و نه سال پيش در نيمه شبي در منطقه غرب و شهر سومار، عمليات«مسلم‌بن‌عقيل» انجام شد؛ اين عمليات با حضور شهيد محراب آيت‌الله«عطاءالله اشرفي اصفهاني» و به فرماندهي شهيد«حاج‌محمدابراهيم همت» به اجرا درآمد؛ پيش از عمليات رزمندگان غيور سپاه اسلام«دعای کميل» اميرالمؤمنين را زمزمه کردند و با قرائت«دعای توسل» دست نياز به‌سوي معبود خويش گشودند تا راه هدايت و پيروزي را به روي‌شان بگشايد.
شهيدآيت‌الله قدوسي نيز در ميان رزمندگان دقايقي سخن گفت و با آن‌ها دعاي کميل را زمزمه کرد؛‌ هوا گاهي باراني مي‌شد؛ گاهي ماه از پشت ابرها بيرون آمده و به رزمندگان درود مي‌فرستاد.
عمليات«مسلم‌بن عقيل» به لحاظ شرايط جوي اجراي اين عمليات و نحوه رويارويي با دشمن، براي رزمندگان تکراري از«جنگ بدر» پيامبر اسلام(ص) با مشرکان و کفار بود.
ناگهان نداي رمز عمليات با نام مقدس سرور جانبازان اسلام«يا اباالفضل‌العباس(ع)» در آسمان سومار پيچيد؛ زمين زير پاي رزمندگان به لرزه درآمد، «سومار» کربلايي ديگر شد و معراج شهيدان مفقود.

تدبيری نو در گرفتن امتياز از دشمن:
هدف از انجام عمليات مسلم‌بن‌عقيل تصرف همه ارتفاعات مشرف بر شهر مندلي عراق بود. اين منطقه با توجه به توقف و ناكامي در عمليات رمضان در شرق بصره و شيوه‌اي كه براي حمله از مناطق كوهستاني اتخاذ شده بود، انتخاب گرديد تا نقاط قوت و ضعف نيروهاي هر دو طرف براي جنگ كوهستاني به‌دست آيد. هدف دوم تأمين مرزهاي جبهه مياني، آزادسازي بخشي از خاك ايران و پس‌زدن عراق از غرب شهر سومار بود.

اين عمليات با همكاری سپاه و ارتش و با رمز يا ابا‌الفضل‌العباس در تاريخ 9 مهرماه 1361 به اجرا درآمد. در مرحله نخست، نيروهاي ايراني به‌خوبي پيش رفتند و در مرحله بعدي از سرعت پيشروي‌شان كاسته شد و علي‌رغم پا تك‌های سنگين دشمن، سرانجام مواضع فتح شده تثبيت گرديد.

در اين عمليات كه مدت هفت روز و در 2 مرحله انجام شد، 150 كيلومترمربع از خاك ايران آزاد و حدود 30 كيلومترمربع از خاك عراق تصرف شد. نيروهای خودی ضمن تأمين دشت سومار، روی ارتفاعات كيسكه، كهنه ريگ مستقر و بر تنگه‌های مرزی مسلط شدند.
شهر مندلي نيز در ديد و تيررس آنان قرار گرفت و امكان پيشروي به عمق خاك عراق فراهم و آسان شد. نيروهای عراقي در جريان اين عمليات و پاتك‌های خود تعدا 4275 تن كشته و زخمي به‌جا گذاشت. هم‌چنين يك دستگاه رادار، يك دستگاه ردياب صوتي توپخانه، 3 دستگاه بولدوزر و بولدوزر دی-8 و چند قبضه توپ 100 ميلي‌متری آنان به غنيمت نيروهای ايراني درآمد و 79 دستگاه تانك و نفربر از جمله چند دستگاه تانك پيشرفته، 20 دستگاه خودرو، 3 دستگاه لودر و 3 قبضه كاتيوشا به همراه 7 فروند هواپيمای دشمن منهدم و ساقط شد.
در پی توقف عملیات رمضان در دشت شرق بصره به دلیل تمرکز قوا و مانور زرهی دشمن، نیروهای خودی جست‌وجوی منطقه‌ای کوهستانی و محدود برای تحت فشار قراردادن ارتش عراق بودند تا ضمن شکستن تبلیغات دشمن، ابتکار عمل را حفظ کنند و هم‌چنین نبردمنطقه ناهموار را تجربه نمایند. برای دستیابی به این هدف‌ها منطقه عملیاتی سومار درجبهه میانی برگزیده شد.
منطقه‌ای که سومار در قلب آن قرار دارد، از شمال به نفت‌شهر، از غرب به مندلی، از جنوب به میمک و از شرق به گیلان‌غرب منتهی می‌شود و ارتفاعات مرزی گیسکه، کله شوان، کهنه ریگ، سان واپا و سلمان کشته از شاخصه‌های آن است. ارتفاعات مزبور بر شهر مرزی سومار ایران و شهرمندلی عراق اشراف دارند و عراق در عقب‌نشینی اجباری خود، با حفظ آن‌ها سومار و جاده‌های ارتباطی سومار – نفت‌شهر– قصر شیرین را در زیر دید و تیر خود نگه داشت و ارتباط این جبهه با مناطق شمالی را با مشکل روبرو ساخت.
عملیات مسلم‌بن‌عقیل با هدف حفظ تحریک جبهه‌ها، منفعل کردن دشمن، ارتقای کیفی و کمی سازمان رزم خودی و آزادسازی مناطق اشغای طراحی شد.
پس از شناسایی منطقه و طراحی دقیق مانور، عملیات در ساعت 47 دقیقه بامداد 1361/7/9 با رمز یا اباالفضل‌العباس به فرماندهی قرارگاه عملیاتی مشترک نجف اشرف سپاه و ارتش آغاز شد. برای این عملیات که محدود به ارتفاعات گسیکه تا سان پاوا را در برمی‌گرفت، 38 گردان نیروی رزمی پیش‌بینی شده بود.
رزمندگان تیپ محمد رسول‌الله سپاه همراه با دلاوران تیپ 55 هوابرد ارتش به‌طور شگفت‌آوری در کم‌ترین زمان با رعایت اصل غافل‌گیری، هدف‌های مشخص شده را تصرف کردند و علی‌رغم تعمیق مواضع پدافندی یگان‌های عراقی با 50 ردیف مین و وجود تله‌های انفجاری آماده‌باش صددرصد و هشدارهای مکرر، قوای دشمن را غافل‌گیر کردند. از صبح روز بعد فرماندهی لشکر 12 زرهی ارتش عراق با فراخوانی یگان‌های احتیاط، پاتک‌های متعددی را تدارک و اجرا کرد، اما با مقاومت رزمندگان اسلا م روبرو شد و ناکام ماند.
بدین‌ترتیب قوای خودی ضمن تثبیت موقعیت، بیش از 150 کیلومترمربع از مناطق اشغالی ایران آزاد و نزدیک به 30 کیلومترمربع از خاک عراق را تصرف کردند و علاوه بر تأمین دشت سومار بر تنگه مرزی تسلط یافتند. هم‌چنین شهر مندلی در دید و تیررس آنان قرار گرفت. در نتیجه امکان پیشروی در خاک عراق فراهم گردید.
گزارشی از عملیات مسلم‌بن عقیل
شرح منطقه عملیات:
منطقه عملیاتی که دشمن برروی آن‌ها مسلط بود اهمیت ویژه‌ای هم برای ما و هم برای عراق دارد لذا دشمن درحالی مستقر بود که تمام نیروهای ما در دید آن‌ها قرار داشتند و لذا با گرفتن این ارتفاعات دشمن در دشت قرار می‌گیرد بنابراین دشمن برروی ارتفاعات سوق‌الجیشی قرار می‌گیرد و بر ما مسلط می‌شود.

از ارتفاعات مهم در منطقه سومار می‌توان از ارتفاعات سارات(327 متر), سیدک(253 متر) و ارتفاعات دروازه تپه شلوغ(235 متر), گیسکه (330 متر) و ارتفاعات واروالین (402 متر) که از مرتفع‌ترین تپه در این منطقه می‌باشد و هم‌چنین ارتفاعات سانواب‌ها و سلمان کشته و... نام برد در ضمن در شرق و غرب این ارتفاعات مرزی پاسگاه‌های زیادی از ما و همین‌طور از عراق وجود دارد مانند پاسگاه دوله شریف, کومه سنگ و میان تنگ. که پاسگاه دوله شریف متعلق به عراق و کومه سنگ و میان تنگ از پاسگاه‌های ایران می‌باشند که پاسگاه میان تنگ در دهانه تنگه قرار دارد که در زمان استقرار دشمن کاملاً خراب شده است. در روی این ارتفاعات چند تنگه وجود دارد که عبارتند از:
- تنگه "میان تنگ" در وسط ارتفاع قرار دارد و تهدید مستقیمی است بر شهر مندلی که نیروهای عمده عراق در این تنگه قرار داشتند.
- تنگه "سانواب‌ها" که در سمت راست ارتفاع و در امتداد آن ارتفاع سلمان کشته قرار دارد.
چون در این منطقه که گفته شد اهمیت ویژه‌ای برای عراق دارد و با تصرف این ارتفاعات ورود نیروهای ایران به خاک عراق آسان خواهد شد دشمن نیروهای خود را تقویت نموده و با این‌که عراق از حمله ما به این منطقه اطلاع داشت طبق گفته یک افسر اسیر عراقی فرماندهان عراق تصور این را داشتند که نیروهای ایرانی قادر نخواهند بود از 50 ردیف مین و تله‌های انفجاری که برروی زمین کار گذاشته بودند بگذرند.
استعداد نیروهای دشمن در منطقه عبارت بودند از:
- تیپ 412 از لشگر 12

- تیپ 46 از لشگر 12

-تیپ 421 از لشگر 12 جهت تقویت منطقه از جنوب مأمور می‌شود. این تیپ 20 روز قبل از عملیات مذکور 80٪ منهدم شد ضمناً لازم به ذکر است که این تیپ سومین بار بود که از بین می‌رفت یک‌بار در بستان و بار دیگر در شوش.

طرح عملیات:
برای شروع عملیات با وسعت زیاد و با هدف این‌که ما قادر هستیم هر کجا که صلاح بدانیم نیروهای خود را وارد عمل نماییم در غرب قرارگاه نجف تشکیل شد که قرارگاه ظفر زیر نظر این قرارگاه قرار داشت.
ارتفاعات این منطقه در حدود 22 کیلومتر می‌باشد و برای ما اهمیت فوق‌العاده‌ای داشت از نظر تاکتیک نظامی دارای اهمیت فراوانی بود و با گرفتن این ارتفاعات دشمن در دشت قرار می‌گرفت و نیروهای ما نیز کاملاً روی آن‌ها تسلط پیدا می‌کردند.
نزدیک شدن به شهر مندلی و تهذیذ بغداد که از جنبه تبلیغاتی نیز برای ما پیروزی می‌آورد. کل منطقه عملیات ما از سمت چپ میان تنگ تا سلمان کشته بود و هم‌چنین گرفتن پاسگاه دوله شریف و کوله سنگ.
بعد از شناسایی منطقه و بررسی استعداد دشمن قرارگاه نجف تصمیم می‌گیرد که با یک قرارگاه دیگر به نام ظفر که از 2 دو لشگر "نصر" از سپاه پاسداران و 81 زرهی باختران از ارتش تشکیل شده بود این عملیات را روی ارتفاعات مرزی سومار انجام دهد.

کل نیروهای موجود دشمن بعد از عملیات عبارت بودند از:
1- تیپ 46 از لشگر12
2- تیپ 421 از لشگر 12
3- تیپ 412 از لشگر 12
4- تیپ 5 زرهی از لشگر12 و تیپ 37 از لشگر 12
5- تیپ51 از لشگر1 که در ارتفاعات "آقداغ" با تانک‌های تی72 مستقر بودند و تیپ4 از لشگر2 و تیپ30 زرهی
6- تیپ2 از لشگر2 در میمک و تیپ 43 از لشگر9 و تیپ 19 از لشگر 7 و تیپ 39, تیپ 28, تیپ 38 و تیپ 90 از لشگر4 و تیپ 10 از لشگر 4 و تیپ 37 یک روز قبل از حمله از بصره به مندلی آمده بود ولی هنوز وارد عمل نشده.
دشمن به جهت این که بتواند دور مندلی را خاکریز بزند و نیروهای خود را تقویت کند سعی کرد با آتش شدید توپخانه و پاتک‌های شدید ارتفاعات از دست داده را بازپس بگیرد اما رزمندگان اسلام با روحیه‌ای که سرشار از ایمان به خدا بود تمام پاتک‌های دشمن را دفع نمودند و با کشته و زخمی کردن هزاران بعثی هم‌چنان برروی ارتفاعات به غیر از سلمان کشته مستقر شوند و چون سلمان کشته در زاویه قرار دارد و از سه طرف: 1- جاده نفت‌شهر جنوبی 2- جاده مرزی 3- جاده داخل خاک عراق مورد حمله قرار داشتیم و ممکن بود تلفات زیادی متحمل شویم لذا تصمیم گرفته شد نیروها بر روی ارتفاعات "سانواب‌ها" استقرار یابند و هم‌چنین پاسگاه دوله شریف که در روزهای عملیات در دست نیروهای ما قرار داشت ولی عراق موفق شد آن‌جا را تصرف نماید و ما برروی تپه‌های"کومه سنگ" و پاسگاه "کومه سنگ" استقرار یافتیم. لازم به توضیح است که این دو پاسگاه در پشت تنگه "میان تنگ" قرار دارد و کاملاً روی تنگه تسلط داشتیم.
شکل پاتک در روز 1361/7/10:
منطقه عملیاتی مسلم‌بن‌عقیل زیرنظر لشگر12 بوده و دشمن با استعداد 2 گردان از تیپ4 و یک گردان از تیپ3 و دو گردان ازتیپ 418 در منطقه مندلی اقدام به پاتک نمودند تا بتوانند ارتفاعات مشرف به مندلی را اشغال نماید که این پاتک‌ها با مقاومت شدید نیروهای ما شکست خورد و فرار نمودند به‌طوری‌که گردان 155 از تیپ 3 گارد مرزی که در عملیات شرکت کرده بود حدود 70٪ منهدم گردید و دو گردان از تیپ 418 که زیر نظر لشگر 7 بود و جهت حمله به منطقه مندلی آورده شده بودند نیز منهدم شدند.

شرح پاتک روز1361/7/20:
دشمن در گذشته به‌طور متوالی با واحدهای ضربه خورده در خط اقدام به پاتک نمود و هربار با تلفات سنگین متواری گشت و هدف از این پاتک‌های متوالی مشغول نمودن نیروهای ایرانی و خسته کردن آن‌ها باشد تا آن‌که بتواند تیپ‌های پیاده 39 و 19 از لشگر 7 را به منطقه اعزام نماید تا بتواند تک اصلی را انجام دهد. این دو تیپ در تاریخ 1361/7/15 از خانقین با مندلی با پوشش امنیتی که فقط در شب حرکت می‌کردند بعد از 4 روز به مندلی رسیدند و فردای آن‌ روز دشمن با این دو تیپ در سه محور سلمان کشته و میان تنگ و کانی شیخ و دروازه و با پشتیبانی توپخانه و هلی‌کوپتر و هواپیما هجوم خود را آغاز نمود که با مقاومت شدید نیروهای ایرانی مواجه شدند.
نیروهای ایرانی موفق شدند نیروهای دشمن بعثی را دور زده و تلفات سنگینی را به آن‌ها وارد کنند و علاوه بر تلفات سنگین اسرای زیادی نیز از این محور تخلیه شد و بیش از 100 نفر اسیر و حدود 400 نفر کشته و زخمی به جای گذاشت به‌طوری‌که در محور کانی شیخ به جز چند افسر بقیه کشته و اسیر و یا فرار نمودند.

نتايج عمليات:

1- مناطق آزاد شده: ارتفاعات كهنه ريك و گيسكه در منطقه سومار و 150 كيلومترمربع از سرزمين اسلامي ايران
2- يگان‌هاي منهدم شده دشمن: به تيپ هاي 421 پياده – گارد مرزي و 46 مكانيزه خسارات كلي وارد گرديد. بيش از 4000 نفر كشته و زخمي و 325 نفر به اسارت درآمدند.
3- تجهيزات منهدم شده دشمن: تانك 15 دستگاه – توپخانه بيش از 3 عراده –خودرو 20 دستگاه
4- غنائم به‌دست آمده: تانك و نفربر 6 دستگاه – توپخانه 20 عراده – خودرو 30 دستگاه
يگان عمل‌كننده: سپاه پاسداران انقلاب اسلامي – ارتش جمهوری اسلامي ايران