نصر 4

نصر 4

نصر ۴

تاریخ عملیات: ۳۱ خرداد ۱۳۶۶
تعداد مشاهده: ۱۱۸۶
نام‌ عمليات: نصر۴
زمان‌ عملیات: 1366/3/31
مكان‌ عملیات: منطقه‌ عمومي‌ ماووت‌ عراق‌ - محور شمالي‌ جنگ‌
مدت‌ عملیات: ۱۴ روز
رمز عمليات: يا امام‌ جعفرصادق(ع)
تلفات‌ دشمن‌: ۶۰۶۰ (كشته، زخمي‌ و اسير)
ارگان‌های عمل‌كننده: سپاه‌ پاسداران‌ انقلاب‌ اسلامي‌
اهداف‌ عمليات: تصرف‌ شهر نظامي‌ ماووت‌ عراق‌ و تكميل ‌اهداف‌ عمليات‌كربلاي ۱۰


مرحله اول عملیات نصر 4 در تاریخ 66/3/31 در ساعت 2 بامداد با رمز مبارك"یا امام جعفرصادق(ع)" و با اهداف آزادسازی شهر ماووت عراق و ارتفاعات منطقه آغاز شد.
پس از عملیات كربلای 10 ، شهر ماووت عراق در تیررس رزمندگان اسلام قرارگرفت و در عملیات نصر 4 آزادسازی آن طرح‌ریزی شد.
رزمندگان اسلام، پس از شناسایی منطقه توسط نیروهای اطلاعات عملیات، مجهز به سلاح سبك و نیمه‌سنگین، حركت خود را از خطوط عملیات كربلای 10 و محورهای اطراف آن به سمت هدف آغاز كردند و پس از راهپیمایی طولانی و با حفظ اصل غافلگیری، به محورهای عملیاتی شهر ماووت نزدیك شدند.
لشگر قدس گیلان مانند دیگر لشگرها مأموریت یافت كه خطوط دشمن را درهم شكند. این لشگر با نیروهای مجرب خود به عمق خاك عراق و سمت شهر ماووت نفوذ كرد و پس از پشت‌سر گذاشتن موانع، در شرایط سرد و یخبندان منطقه، به خطوط تماس دشمن نزدیك شد. یورش بی‌امان به مواضع دشمن آغاز و با شلیك گلوله منور از دو سمت، منطقه مثل روز روشن شد. دشمن زخم خورده با شلیك انواع گلوله سعی كرد كه مانع نفوذ رزمندگان به خطوط پدافندی آن‌ها شود، ولی برتری آتش قوای اسلام مانع تحركات دشمن شد.

لشگرهای دیگر نیز پس از نفوذ به عمق 25 كیلومتری خاك عراق، هجوم خود را از محورهای مختلف به نیروهای عراق آغاز كردند و پس از نبردی سنگین موفق شدند ارتفاع ژاژیله، اسپیدر دره و كلیه راه‌های مواصلاتی منتهی به شهر ماووت را به كنترل خود درآورده و مسدود كنند.
در این عملیات، تیپ 443 از لشگر 27 عراق هدف سنگین‌ترین حمله قرار گرفت و به همراه بیش از نیمی از امكانات تیپ 603 پیاده منهدم شد. رزمندگان برای تصرف شهر ماووت، جنگ را شدت بخشیدند. یگان تخریب نیز همراه و همگام با رزمندگان برای خنثی ساختن میادین مین به پیش تاخت. قوای اسلام با توجه به كوهستانی بودن منطقه و با به‌كارگیری تاكتیك‌های ویژه جنگ كوهستانی و هماهنگی عالی همه موانع را از سر راه برداشتند كه در این میان 27 دستگاه تانك و نفربر عراق منهدم و 5 دستگاه نیز به غنیمت گرفته‌ شد.
آتشبار ارتش اسلام كه تا قبل از شروع عملیات خاموش بود، با آغاز درگیری، مواضع دشمن را به‌شدت زیر آتش گرفت و خسارت سنگینی به آن‌ها وارد كرد، به‌طوری‌كه منطقه مملو از اجساد بعثی‌ها و لاشه‌های سوخته و نیم‌سوخته ادوات زرهی آن‌ها شد. فرماندهان ارتش عراق برای جلوگیری از پیشروی رزمندگان اسلام و هم‌چنین تقویت روحیه نیروهای خود، نیروهای هوایی را وارد معركه كردند.
آتشبار ضدهوایی ایران به مقابله با جنگنده‌های دشمن پرداخت و یك فروند از آن‌ها را مورد هدف قرار داد و ساقط كرد. رزمندگان با تثبیت مواضع متصرقه خود و به غنیمت گرفتن مهمات دشمن، مقدمات آزادی شهر ماووت را فراهم كردند و این شهر در یك قدمی آزادی قرار گرفت. یگان مهندسی_رزمی با تمام امكانات تلاش كرد تا جاده‌هایی را برای عبور خودروها به‌منظور تداركات رزمندگان هموار كند.
مرور كوتاهی بر عملیات:
در ادامه عملیات کربلای 10، عملیات نصر 4 با طراحی و فرماندهی سپاه پاسداران، در چند محور، در منطقه شمالی استان سلیمانیه و با هدف پیشروی به‌سوی شرق سلیمانیه و تصرف شهر ماووت در تاریخ 31 خرداد 66 با رمز مبارک«یا امام جعفرصادق(ع)» در ساعت 2 بامداد، از قرارگاه نجف آغاز شد. مأموریت اصلی در این عملیات تصرف و تأمین شهرک ماووت بود، که به‌عهده لشگر قدس گیلان گذاشته شده بود. برای این مهم ابتدا می‌بایست ارتفاع ژاژیله تصرف و تأمین، و سپس تک برای تصرف و تأمین شهرک ماووت ادامه می‌یافت. لذا قرار شد تدابیر مربوط به امور رزم و عملیات لشگر قدس توسط سردار شهیدحسین املاکی صورت گیرد. در این عملیات لشگر 14 امام حسین(ع) در جناح راست و لشگر 25 کربلا در جناج چپ لشگر قدس گیلان مأموریت داشته‌اند. نیروهای اطلاعات لشگر قدس که باهمت سردارحسین املاکی به کادر مجربی تبدیل شده بودند، توانستند به عمق مواضع دشمن نفوذ، و راه‌های مناسبی را برای عبور گردان‌های پیاده کشف نمایند. در این عملیات لشگر قدس با 2 تیپ، به استعداد 5 گردان پیاده، موفق شد طی 2 مرحله مأموریت خود را صددرصد با موفقیت به انجام رساند. سرعت عمل رزمندگان لشگر قدس به حدی بوده که معاون تیپ مستقر در ژاژیله عراق به اسارت نیروهای اسلام درآمد. در این عملیات رزمندگان اسلام در 2 شبانه‌روز موفق شدند به اکثر اهداف موردنظر دست یابند. نیروهای دشمن نیز متقابلاً در روزهای بعد چندین‌بار اقدام به پاتک کردند که همه این اقدامات به شکست انجامید. در جبهه خودی نیز با اعزام یگان‌های تازه‌نفس به منطقه چند عملیات به‌منظور دفع نواقص محورهای شاخ قشان و تپه دو قلو انجام شد. این عملیات پس از 15 روز پایان یافت که نتایج آن؛ آزادسازی شهر ماووت و ارتفاعات ژاژیله، شاخ قشان، یال غربی، گولان، تپه دوقلو(بالو کاوه)، دشت بالوسه و نیز ترمیم برخی از خطوط پدافندی عملیات کربلای 10 بود. در این عملیات تعداد 557 نفر از نیروهای دشمن به اسارت رزمندگان اسلام درآمدند و بیش از 6000 نفر از نیروهای دشمن کشته و زخمی شدند. در این عملیات فرمانده تیپ 2 قدس گیلان سردار شهیدمهدی خوش‌سیرت به شهادت رسید.

نتایج عملیات:

مناطق آزاد شده: شهر ماووت ارتفاعات ژاژیله و شاخ قشن ارتفاعات 1492، 1403، 1439، 1520، 1530، 1540(مساحت مناطق آزاد شده 50 کیلومترمربع)
تجهیزات منهدم شده دشمن: ده‌ها قبضه انواع آتشبار، تعداد زیادی خودروی نظامی، ده‌ها دستگاه تانک و نفربر، تعداد زیادی مهمات و سلاح سبک و سنگین
یگان‌های منهدم شده دشمن: تیپ‌های 66، 68 و 65 نیروی متخصص، تیپ 99 مکانیزه، تیپ‌های 3 ، 5 ، 7 از گارد ریاست‌جمهوری
تعداد کشته و زخمی: بیش از 5500 نفر
تعداد اسراء: 560 نفر
غنایم: چندین دستگاه تانک ونفربر، ده‌ها قبضه سلاح سبک و سنگین با مهمات
تصرف حدود 70 كیلومترمربع از خاك عراق شامل: شهر ماووت، 17 روستا، سه پاسگاه، پادگان ماووت و نیز ارتفاع 1494 قشن، یال گلان، ژاژیله كوچك و بزرگ، یال بالوكاوه، تپه دوقلو، تپه 1595 از یال میراوه و ارتفاع بالوسه.
تلفات دشمن: به اسارت درآمدن 557 نفر و كشته شدن بیش از 6000 نفر از نیروهای دشمن.
انهدام یگان‌های دشمن به قرار ذیل: تیپ 443 پیاده 100%، گردان 3 تیپ 2 كماندویی سپاه ششم 50%
تیپ 603 پیاده 45%، تیپ 94 پیاده 30%، تیپ 65 نیروی مخصوص 60%، تیپ 66 نیروی مخصوص 40%
تیپ 68 نیروی مخصوص 50%، تیپ 3 نیروی مخصوص گارد جمهوری 40%، تیپ 16 نیروی مخصوص گارد جمهوری 40%، تیپ 99 مكانیزه 60%، گردان تانك احفا الكرار 80%، گردان‌های 79 و 22 توپخانه 30%
تصرف‌ شهر ماووت‌ عراق‌:
در طرح‌ جدید فرماندهان‌ قوای‌ ایرانی، برخی‌ ارتفاعات‌ از جمله‌»ژاژیله»، «اسپیدار»، «گلان» و چند ارتفاع‌ مهم‌ دیگر در منطقه‌ عمومی«ماووت» آزاد شد، اما توقف‌ عملیات‌ و تلاش‌های‌ دشمن‌ به‌‌منظور باز پس‌گیری‌ مناطق‌ فتح‌ شده‌ دیگر، باعث‌ گردید تا عملیات‌»نصر۴» برای‌ تكمیل‌ پیروزی‌های‌ عملیات‌ كربلای‌ ۱۰ طراحی‌ گردد. این‌ امید وجود داشت‌ كه‌ موفقیت‌ حاصله‌ از این‌ عملیات‌ مقدمات‌ تصرف‌ ارتفاع‌ بلند«گرده‌رش» واقع‌ در غرب‌ رودخانه«چولان» را فراهم‌ سازد تا بعد از آن، ایران‌ بتواند به‌ فتح‌ شهر ماووت‌ بیندیشد.
شهر ماووت‌ به‌ لحاظ‌ موقعیت‌ و قدمت‌ از اهمیت‌ ویژه‌ای‌ برخوردار است. انجام‌ عملیات‌ كربلای‌ ۱۰ و درك‌ دشمن‌ از اهمیت‌ این‌ منطقه‌ و شهر ماووت‌ و افزایش‌ حضور دشمن‌ در ارتفاعات‌ مشرف‌ بر آن، این‌ شهر را برای‌ ایران‌ به‌ یك‌ شهر نظامی‌ تبدیل‌ كرده‌ بود. حركت‌ رزمندگان‌ اسلام‌ از تاریخ ۳۰ خردادماه ۱۳۶۶ به‌ سمت‌ هدف‌های‌ تعیین‌ شده‌ كه‌ یال‌ غربی‌ گلان‌ بزرگ‌ و ارتفاع‌ ژاژیله‌ و چند ارتفاع‌ دیگر شامل‌ آن‌ بود، آغاز شد. روز ۳۱ خردادماه۱۳۶۶ گردان‌ها به‌‌طور هماهنگ‌»عملیات‌ نصر۴» را با رمز«یا امام‌ جعفرصادق(ع)» شروع‌ كردند.
وسعت‌ منطقه‌ عملیاتی‌ به ۵۰ كیلومترمربع‌ می‌رسید. در این‌ هجوم‌ شهر ماووت‌ و چند ارتفاع‌ مهم‌ به‌‌دست‌ رزمندگان‌ اسلام‌ افتاد. این‌ عملیات‌ دو هفته‌ ادامه‌ یافت‌ و طی‌ آن‌ ده‌ها قبضه‌ انواع‌ آتشبار، تعداد زیادی‌ خودروی‌ نظامی، ده‌ها دستگاه‌ تانك‌ و نفربر و مقدار زیادی‌ مهمات‌ و سلاح‌ سبك‌ و نیمه‌سنگین‌ دشمن‌ منهدم‌ و ۷ تیپ‌ عراق‌ در نبرد با نیروهای‌ ایران‌ آسیب‌ دید. تعداد كشته‌ و زخمی‌ها و اسرای‌ دشمن‌ به‌ ۶۰۶۰ تن‌ رسید. هم‌چنین‌ در این‌ عملیات‌ چندین‌ دستگاه‌ تانك‌ و نفربر و چندین‌ قبضه‌ انواع‌ سلاح‌ سبك‌ و سنگین‌ همراه‌ مهمات‌ به‌‌دست‌ رزمندگان‌ اسلام‌ افتاد و تمامی‌ اهداف‌ موردنظر تأمین‌ شد.
اهداف عملیات:
تصرف شهرك ماووت، استقرار روی ارتفاع ژاژیله، ایجاد زمینه تصرف ارتفاع گرده‌رش و نیز به اسارت درآوردن تعداد زیادی از نیروهای دشمن.
موقعیت منطقه:
شهرك ماووت در میان ارتفاعات بلند با یال‌های بهم پیوسته، صخره‌ای و صعب‌العبور واقع شده است كه تصرف آن با دشواری بسیار همراه است. ارتفاعات این منطقه از شمال به مرز سردشت و رودخانه زاب و از جنوب به شهرك ماووت و جاده آسفالته منتهی می‌شود. تسلط و اشراف ارتفاعات بر قسمت‌هایی از منطقه ماووت و پادگان و مواضع توپخانه در این منطقه، بر اهمیت و ارزش نظامی این ارتفاعات می‌افزاید.
ارتفاعات این منطقه شامل گامو، هزاركانیان، بالوكاوه، قشن، گلان، ژاژیله و بالوسه در شرق رودخانه چولان و ارتفاعات گرده‌رش، ویولان، قشن، دولبشك، الاغلو و گوجار در غرب آن می‌باشد. جاده‌های موجود در منطقه، راه‌های وصولی به ماووت را برای ایران از سمت سردشت و بانه و برای دشمن از چوارتا و سلیمانیه تسهیل می‌كند.
استعداد دشمن:
پس از عملیات كربلا10 و حضور مستمر یگان‌های خودی در منطقه، دشمن به ایجاد موانع و خط دفاعی بادرت ورزید. با نزدیك شدن زمان عملیات نصر4 و افزایش تحرك یگان‌های خودی، كه درپی كسب آمادگی بودند، دشمن با آگاهی از وقوع احتمالی عملیات در محور ماووت اقدامات تدافعی خود را افزایش داد.
مسئولیت منطقه عملیاتی به‌عهده لشگر 39 از سپاه یكم عراق بود. علاوه بر این یگان، یگان‌های دیگری نیز به‌هنگام عملیات در منطقه حضور یافتند كه مجموع آن‌ها به تفكیك به قرار ذیل می‌باشد:
- لشگر 39 پیاده، شامل: تیپ‌های 39 و 603 پیاده، 4 دفاع الوطنی، 99 مكانیزه، 65 و 66 نیروی مخصوص، یك گردان كماندویی و یك گردان مكانیزه مستقل.
- لشگر 34 پیاده، شامل: تیپ‌های 94، 91، 77 و 504 پیاده و گردان 4 از تیپ 1 كماندویی سپاه یكم
- یگان‌های تقویت، شامل: تیپ 439 پیاده، تیپ‌های 3 و 16 نیروی مخصوص از گارد جمهوری، یك گردان از تیپ 103 پیاده، سه گردان كماندو(از سه لشگر 27، 28 و 34)
- توپخانه، شامل: گردان‌های 670، 677، 196، 79 و 32
سازمان رزم خودی:
گردان‌های عمل‌كننده: گردان کمیل، گردان میثم، گردان حمزه، گردان امام حسین(ع)، گردان ادوات، گردان توپخانه، گردان ابوالفضل(ع)، گردان پدافند، گردان زرهی
قرارگاه نجف اشرف(4): لشگر14 امام حسین(ع) با دو گردان، لشگر 25 كربلا با 4 گردان، لشگر 105 قدس با 3 گردان، لشگر57 حضرت ابوالفضل(ع) با 3 گردان، لشگر41 ثارالله با 4 گردان، لشگر 33 المهدی با 5 گردان، لشگر 155 ویژه شهدا، لشگر 32 انصارالحسین(ع) با 2 گردان، تیپ مستقل 11 امیرالمؤمنین(ع) با 2 گردان، تیپ مستقل 35 امام حسن(ع)، تیپ مستقل 59 مسلم‌بن عقیل، تیپ مستقل 38 زرهی ذوالفقار
در مجموع، سازمان رزم تعیین شده برای این عملیات به استعداد 29 گردان بود.
توپخانه خودی نیز متشكل بود از: گردان 20 فجر، گردان 21 قدر، گردان 22 ساجدین، گردان 23 نصر، گردان 24 فتح، چهار آتشبار از لشگر 14، دو آتشبار از لشگر 155، یك آتشبار از لشگر 5، یك آتشبار از لشگر 41، یك آتشبار از لشگر 32، دو آتشبار از تیپ 59
طرح عملیات:
از آن‌جایی كه تصرف شهر ماووت بدون دستیابی به ارتفاعات مشرف بر آن امكان‌پذیر نبود، عملیات موردنظر در چهار محور یال غربی ارتفاع گلان(بزرگ) و ارتفاع ژاژیله، ادامه یال ارتفاع قشن تا انتهای قلل1، 2 و 3 و شهر ماووت، یال میرآوه و یال بالوكاوه(ارتفاعات دوقلو) و از بالوسه تا یال غربی قشن طراحی گردید.
در طراحی عملیات، از تجربه عملاتی كربلا 10 هم‌چون پرهیز از حمله از روبروی ارتفاع، حركت نیروها از شیارها و حمله از جناحین بهره گرفته شد. هم‌چنین، موضوع نگه‌داری تپه دوقلو(بالوكاوه) پس از تصرف آن، چگونگی عملیات روی ارتفاع ژاژیله و نحوه تثبیت خط دفاعی در مقابل شهر ماووت از جمله مباحث مهم در طراحی عملیات بود. در مورد خط دفاعی مقابل شهر مقرر شد كه در مرحله اول احداث خاكریز از حاشیه غربی یال قشن به جنوبی‌ترین سمت یال ارتفاع ژاژیله؛ و در مرحله دوم احداث خاكریز از یال غربی ارتفاع قشن به سمت دشت بالوسه انجام شود.
شرح عملیات:
حركت نیروها از غروب روز سه‌شنبه 1366/3/30 به سمت اهداف تعیین شده آغاز گردید. سرانجام، از ساعت 1:10 بامداد 1366/3/31 بعضی از یگان‌ها با دشمن درگیر شدند. این در حالیست كه تعدادی از یگان‌ها هنوز به خط دشمن نرسیده بودند و فرماندهی عملیات در این خصوص تأكید می‌كرد.
در ساعت 2 بامداد فرمان آغاز عملیات با رمز مبارك یا امام جعفرصادق(ع) صادر شد. در محور 1، رزمندگان خودی سریعاً قلل 1 و 2 قشن را تصرف كرده و برای تكمیل مأموریت خودی به‌سوی یال این ارتفاع حركت كردند. در محور 2، نیروها روی یال غربی ارتفاع ژاژیله و یال غربی ارتفاع قشن وارد عمل شدند و تا ساعت 02:45 موفق شدند ضمن شكستن خط دشمن، روی ارتفاع گلان مستقر شدند. درپی آن پایگاه‌های دشمن در جنوب ارتفاع ژاژیله به‌تصرف درآمد. در محور 3، ابتدا آتش سنگینی روی مواضع دشمن اجرا شد و سپس نیروها با هجوم به دشمن ضمن عقب راندن او، قله 1596 بالوكاوه را تصرف كردند. در سمت دیگر این محور، ضمن پیشروی روی یال برده هوش، پته دوقلوی بالوكاوه به تصرف درآمد.
در مجموع، تا روشن شدن آسمان اگرچه بخش اعظم اهداف موردنظر تأمین گردیده بود، لیكن دشمن با حضور در غرب شهر ماووت، ضمن جلوگیری از الحاق نیروهای محور 1 و 2 از سقوط شهر نیز ممانعت می‌كرد.
در شب دوم، در یك درگیری نزدیك و تن به تن، یال قشن به‌طور كامل تصرف شد. در دشت بالوسه نیز نیروها بدون درگیری تا یك كیلومتر جلوتر از شهر پیشروی كردند. از این پس، تمام تلاش فرماندهی عملیات روی احداث خاكریز در جلوی شهر و تثبیت مواضع به‌دست آمده متمركز شد.
در روزهای بعد، دشمن به‌منظور عقب راندن طرف مقابل، چندین‌بار پاتك كرد، لیكن تمامی آن‌ها با شكست مواجه شد. متقابلاً، قوای خودی نیز به‌منظور رفع نقایص مورهای قشن و تپه دوقلو چندین‌بار وارد عمل شدند و نهایتاً پس از 15 روز عملیات با تصرف شهر ماووت و ارتفاعات منطقه پایان یافت.